ΠΕΙΡΑΙΑΣ

ΠΥΡΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΑ- Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ 2010

 

Ο Πύργος Πειραιά βρίσκεται το 2019 στην επικαιρότητα με αφορμή την προκήρυξη του Δήμου Πειραιά για εκμετάλλευσή του για 99 χρόνια. Την αξιοποίηση, εκτός απροόπτου,

αναλαμβάνουν οι εταιρείες Πανγαία, Dimand και EBRD. Το ξύπνημα αυτού του «κοιμώμενου γίγαντα» όπως είναι γνωστός ο Πύργος, θέτει αυτόματα και ερωτήματα που σχετίζονται με την πρόθεση τόσο του Δήμου όσο και των εταιρειών αξιοποίησης για μία ολοκληρωμένη σύλληψη του Πύργου συνδυάζοντας και συνθέτοντας τη δομή του με τις άλλες σημαντικές παραμέτρους κάθε σχεδιασμού όπως ο χώρος, η τεχνολογία, το κέλυφος, το αστικό, η αειφορία και βέβαια η τελική μορφή και η εικονική παρουσία.

 

ΠΥΡΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΑ

 

Ως οργανωτικός υπεύθυνος του διεθνούς αρχιτεκτονικού διαγωνισμού για τον Πύργο Πειραιά «Αλλάζοντας την (πρόσ)ΟΨΗ», συντόνισα και παρακολούθησα όλη την διαδικασία και συνέταξα την παρακάτω εισαγωγή  η οποία είναι δημοσιευμένη στο έντυπο τεύχος των αποτελεσμάτων του διαγωνισμού. Η εισαγωγή κατέληγε ως εξής: «Η πρόκληση, αλλά και η ευθύνη για τον ιδιοκτήτη του πύργου είναι πολλαπλάσιες κατά το γεγονός ότι ο μοναδικός σύγχρονος ουρανοξύστης στο αττικό τοπίο και για το άμεσο μέλλον δεν μπορεί παρά να είναι αυτός του Πειραιά. Ο διαγωνισμός έδωσε την ευκαιρία ο πύργος να «ενδυθεί» με σχεδιαστική ποιότητα. Εάν ο Δήμος Πειραιά το τολμήσει, το Α’ βραβείο μπορεί να αποδείξει ότι η αρχιτεκτονική του καινοτομία είναι εφαρμόσιμη».

Ο αριθμός των συμμετοχών ξεπέρασε κάθε αρχική προσδοκία δεδομένου ότι στάλθηκαν 380 προτάσεις στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 950 μελετητές  από 44 χώρες. Η διεθνής κριτική επιτροπή αποτελείτο από τους: Anne-Line Citerne, Costas Kondylis, Πάνος Δραγώνας, Timothy Johnson, Νίκος Καλογήρου, Ζήσης Κοτιώνης, Τάση Παπαϊωάννου, Αλέξανδρος Τομπάζης, Αλέξανδρος Τριποδάκης, Antony Wood,

Υπενθυμίζεται ότι ο διαγωνισμός «Αλλάζοντας την (πρόσ)ΟΨΗ» προκηρύχτηκε τον Ιανουάριο του 2010 από το GreekArchitects.gr και την εταιρεία DuPont. Ο διαγωνισμός στόχευε στην ανάδειξη της όψης του Πύργου του Πειραιά. Η πραγματική πρόκληση, παρόλα αυτά, αφορούσε στον επαναπροσδιορισμό του πιο ψηλού κτηρίου στο λιμάνι του Πειραιά και του δεύτερου υψηλότερου στη χώρα, το οποίο παραμένει ένα από τα πιο γνωστά ανολοκλήρωτα έργα από το 1974, αλλά και την αξιοποίηση 30.000 τ.μ. σημαντικής εμπορικής αξίας  προς όφελος της τοπικής κοινωνίας. Ο διαγωνισμός αποτέλεσε την αφορμή για μια δημόσια συζήτηση που έχει ήδη ξεκινήσει σχετικά με τον Πύργο του Πειραιά, ο οποίος είναι γνωστός με το προσωνύμιο «κοιμώμενος  γίγαντας».

 

Εισαγωγή

(από τον Μ. Αναστασάκη δημοσιευμένο στο τεύχος των αποτελεσμάτων του διαγωνισμού)

 

Πύργος Πειραιά, ένας πύργος ιδεών

Ο διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός ιδεών για την ανάπλαση των όψεων του «Πύργου Πειραιά» στόχευε πρωταρχικά στην αναμόρφωση ενός μικρού ουρανοξύστη σε μια μεσαίου μεγέθους πόλη. Στην ουσία όμως έθετε τα ερωτήματα του τί είναι ψηλό κτήριο σήμερα και πώς αυτό παρεμβαίνει και εντάσσεται στο αστικό τοπίο. Το αποτέλεσμα του διαγωνισμού καταδεικνύει ότι συμπορεύθηκε με τους προβληματισμούς μιας περιόδου όπου επιχειρείται στην αρχιτεκτονική ένας δραστικός επαναπροσδιορισμός εδραιωμένων θεωρήσεων και πρακτικών, τόσο στον τρόπο που με τον οποίο προσεγγίζουμε το κτιστό, όσο και στη σχέση του με το περιβάλλον.

Η αφετηρία για την προκήρυξη του διαγωνισμού ήταν η ανάγκη για ανασχεδιασμό ενός ανολοκλήρωτου από τη δεκαετία του 1970 κτηρίου γραφείων με εμπορικούς τους κάτω ορόφους. Ο σκελετός του κτηρίου είναι από οπλισμένο σκυρόδεμα και είναι οργανωμένος με τυπικό τρόπο – ένας κάθετος πυρήνας με ορόφους σε οριζόντιες στρώσεις. Η ανάπτυξη του κτηριακού όγκου προκύπτει έτσι από τα φυσικά όρια του σκελετού και τη θέση του στο οικόπεδο.

Με δεδομένο λοιπόν τον κυρίως κορμό του κτηρίου και με τις δεσμεύσεις του υπάρχοντος στατικού φορέα, ήταν αναμενόμενο ότι η κάθε συμμετοχή θα αναμετριόταν με αυτούς τους περιορισμούς, θα πρότασσε όμως τελικά μια ολοκληρωμένη σύλληψη του πύργου συνδυάζοντας και συνθέτοντας τη δομή με τις άλλες σημαντικές παραμέτρους κάθε σχεδιασμού όπως ο χώρος, η τεχνολογία, το κέλυφος, το αστικό, η αειφορία και βέβαια η τελική μορφή και η εικονική παρουσία.

(Παρουσιάζεται στην επόμενη εικόνα το Α’ βραβείο της ομάδας Nouvelle AOM για τον Πύργο Montparnasse. Οι προβληματισμοί για την αναμόρφωση αυτού του πύργου του 1973 ήταν παρόμοιοι)

Είναι γεγονός ότι τα προγραμματικά δεδομένα του διαγωνισμού οδηγούσαν εκ πρώτης στην αναζήτηση μιας νέας εξωτερικής μορφής, στην αντιμετώπιση δηλαδή του κελύφους ως ένδυση πρωτίστως παρά ως έκφραση μιας συνολικής θεώρησης ή έστω μιας εσωτερικής δομής και οργάνωσης. Είναι ακόμα γεγονός ότι η προκαθορισμένη στατική δομή του πύργου δεν ευνοούσε προτάσεις όπου το κατασκευαστικό σύστημα αποτελεί κυρίαρχο στοιχείο έκφρασης. Η πολυπληθής όμως συμμετοχή καθώς και η μεγάλη ποικιλία των προτάσεων σχετικοποίησαν τελικά τους αρχικούς περιορισμούς ανασύροντας με ουσιαστικό τρόπο στο προσκήνιο τα κρίσιμα ζητήματα που τίθενται στο σχεδιασμό των ψηλών κτιρίων: την ενεργειακή συμπεριφορά, τη σύνδεση με την πόλη, τη συμβολική διάσταση.

Ο βαθμός ελευθερίας στη σύνθεση και το εύρος της επεξεργασίας των σχεδιαστικών απαιτήσεων ορίζονται βέβαια σε μεγάλο βαθμό από το είδος της κάθε προκήρυξης: αναζήτηση ιδεών ή επιλογή ενός σχεδίου για εφαρμογή; Στην πρώτη περίπτωση η έμφαση δίνεται στην καινοτομία, στον πειραματισμό και στη φαντασία (βλ. για παράδειγμα τους διαγωνισμούς για ουρανοξύστες του μέλλοντος που οργανώνει το ηλεκτρονικό περιοδικό evolo.us). Στην δεύτερη περίπτωση ο σχεδιασμός φέρει με αποδοτικό τρόπο επιλύσεις κατασκευάσιμες.

Ο διαγωνισμός για τον Πύργο Πειραιά τοποθέτησε το ζητούμενο του σχεδιασμού ανάμεσα στην ιδέα και στην πραγματικότητα. Η προκήρυξη από το περιοδικό greekarchitects.gr και την εταιρεία DuPont (ολόκληρη η προκήρυξη σε παράρτημα) επιζητούσε από τη μία ιδέες ανεξαρτήτως κόστους, προσέφερε από την άλλη ένα ρεαλιστικό υπόβαθρο ανάπτυξής τους. Το ανοιχτό αυτό παράθυρο στην ευρηματικότητα και στην τολμηρή έκφραση όρισε εν πολλοίς και το περιεχόμενο των συμμετοχών αυτού του διαγωνισμού. Ένας συνολικός απολογισμός των κατατεθειμένων προτάσεων οδηγείται έτσι σε συγκρίσεις περισσότερο με έργα πρωτοποριακά και ερευνητικά (οι κατασκευές σε διεθνείς εκθέσεις όπως αυτή της Σαγκάης αυτή τη χρονιά αποτελούν καλό δείγμα) και λιγότερο με τα υλοποιημένα έργα της τρέχουσας αρχιτεκτονικής παραγωγής.

 

Οι προτάσεις

Η ελκυστικότητα του θέματος αποτυπώθηκε στο μεγάλο αριθμό των συμμετοχών. Αυτές προήλθαν από 44 χώρες με 950 συνολικά αρχιτέκτονες, σχεδιαστές και φοιτητές να λαμβάνουν μέρος κατανεμημένοι σε 380 ομάδες. Με τις μισές περίπου ομάδες να προέρχονται από την Ελλάδα (180), ο διαγωνισμός αυτός αποτέλεσε επιπρόσθετα για τις ελληνικές συμμετοχές μια ευκαιρία τόσο για να τοποθετηθούν σε σχέση με τις προτάσεις ενός τμήματος της διεθνούς αρχιτεκτονικής κοινότητας όσο και για να συναγωνισθούν μαζί της.

Από μια αρχική περιδιάβαση των πινακίδων προκύπτει αβίαστα η διαπίστωση ότι η βιοκλιματική παράμετρος είναι συντριπτικά παρούσα. Αν και η επίλυσή της σχεδιαστικά είναι άνιση, αποτυπώνεται και σε αυτήν τη συλλογή αρχιτεκτονικών σχεδίων το πνεύμα της εποχής ή αλλιώς η απαίτηση των καιρών για μια περιβαλλοντική ευαισθησία στο σχεδιασμό κτηρίων. Μια ακόμα γενική διαπίστωση αφορά στην ελευθερία και στην ευρύτητα με την οποία αντιμετώπισαν οι συμμετέχοντες τις απαιτήσεις και τους στόχους του διαγωνισμού. Η κάθε πρόταση ερμήνευσε με ιδιαίτερο τρόπο την σκόπιμα ανοιχτή και ευέλικτη προκήρυξη και κινήθηκε από τον πραγματισμό και το εφαρμόσιμο σχέδιο μέχρι τη διατύπωση καινοτόμων ιδεών έστω και αμφιλεγόμενων κατασκευαστικά. Ακόμα, πολλές προτάσεις μετέβαλαν το «κτηριολογικό πρόγραμμα» και είτε πρόσθεταν ορόφους είτε αφαιρούσαν λειτουργικούς χώρους. Άλλες πάλι, λιγοστές είναι η αλήθεια, επενέβησαν δραστικά στο φέροντα οργανισμό. Η μεγάλη συμμετοχή έδωσε πράγματι τη δυνατότητα ώστε να παρουσιαστεί μια μεγάλη ποικιλία προσεγγίσεων και να εκφραστούν όλες σχεδόν οι σύγχρονες σχεδιαστικές κουλτούρες, με την πλειοψηφία πάντως των προτάσεων να διατρέχεται από τις γνώριμες για τα ψηλά κτήρια τεχνικές για την επεξεργασία του κελύφους. τα πετάσματα όψεων (curtain walls), τα διπλά κελύφη και τα πολυεπίπεδα συστήματα όψεων, τις ενδιάμεσες περιοχές κ.α.

Παρά την ποικιλία και την ποικιλομορφία όμως των σχεδίων, είναι δυνατόν να αναγνωρισθούν δύο με τρεις στρατηγικές. Αυτό βοηθάει στην προσπάθεια για μια ομαδοποίηση των μελετών με άξονα την κυρίαρχη σχεδιαστική κατεύθυνση.

Μια πρώτη ομάδα μελετών επέλεξε ως πρωταγωνιστή την κτηριακή μορφή για να απαντήσει στο ερώτημα του τι μπορεί να είναι σήμερα ένας πύργος στον Πειραιά. Ο χειρισμός της μορφής βέβαια ποικίλει. Από την ενσωμάτωση σε αυτήν ένθετων κατασκευών, ενδιάμεσων χώρων ή και βιοκλιματικών στοιχείων, έως την πρόσδοση ενός σκηνογραφικού, μιντιακού ή και συμβολικού χαρακτήρα. Αυτή η αναζήτηση της αρχιτεκτονικής εκφραστικότητας, άλλοτε δοσμένης πληθωρικά και άλλοτε λιτά και ήπια, είναι πλειοψηφούσα με πάνω από τις μισές συμμετοχές να μπορούν να αναγνωρισθούν σε αυτήν την ομάδα.

Μια συγγενική στη μορφοδοτική αυτή επιλογή, με το άλλο μισό περίπου των συμμετοχών να την αντιπροσωπεύει, είναι η ομάδα μελετών η οποία είτε εμπνέεται από ιστορικές αναφορές είτε αντιμετωπίζει, με άμεσο ή έμμεσο τρόπο, τη σχέση του κτηρίου με την τοποθεσία και το αστικό τοπίο. Και εδώ η μορφή είναι το κυρίαρχο όχημα για να αποδοθεί η σχεδιαστική πρόθεση. Η επιλογή αυτή οδηγεί στη συνήθη προσπάθεια, από τη μία για προσαρμογή του κτηρίου στο χώρο ένταξής του (ένας ουρανοξύστης βέβαια από τη φύση του περισσότερο ορίζει παρά ορίζεται από τον περίγυρό του) και από την άλλη για διαχείριση του ερωτήματος: πόση τοπικότητα μπορεί να μεταφέρει ένα ψηλό κτήριο; Και αυτή η ομάδα επενδύει στη μορφοποίηση της κατασκευής.

Οι παραπάνω προσεγγίσεις αντιλαμβάνονται τον πύργο-κτήριο ως μάζα με σχεδιασμένο όγκο και σχήμα. Οι προτάσεις που τις αντιπροσωπεύουν έχουν σταθερές αναφορές στη διεθνή σκηνή και έχουν να επιδείξουν και σε αυτόν το διαγωνισμό εξαίρετα δείγματα. Αν και διαφορετικές ως προς την αφετηρία και τις προτεραιότητες που έθεσαν, οι 9 από τις 12 διακριθείσες μελέτες μπορούν να αναγνωρισθούν στην προσέγγιση του κτηρίου ως μορφοποιημένο όγκο (όχι απαραίτητα με φορμαλιστική διάθεση). Σε ότι αφορά όμως τα 4 βραβεία, μόνον μία από αυτές ξεχώρισε (συμμετοχή 656) λαμβάνοντας το ένα από τα δύο ισότιμα Γ’ βραβεία. Η πλειοψηφία της κριτικής επιτροπής επέλεξε να τοποθετήσει στην κορυφή τις προτάσεις εκείνες οι οποίες, συνεχίζοντας και διευρύνοντας έναν πρόσφατο προβληματισμό, επαναπροσδιόρισαν ριζικά την υλικότητα του ψηλού κτηρίου.

ΠΥΡΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΑ

ΠΗΓΗ GRAD

Click to comment

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

To Top